26 września 2026 roku Garry Kasparov został włączony do International Sports Hall of Fame (ISHOF) w ramach klasy 2026. Dla legendarnego szachisty to nie tylko złoty medal i kilka minut przy mikrofonie – to również argument w wieloletniej debacie: czy szachy są sportem?
Szachy to sport – nie tylko intelektualna rozgrywka
Podczas uroczystości Kasparov podziękował za wkład, który – jak sam stwierdził – może pomóc raz na zawsze zakończyć spór o sportowy charakter szachów.
„Chcę również podziękować za ważny wkład, który może pomóc raz na zawsze zakończyć tę debatę. Szachy są w istocie sportem” – mówił Kasparov.
Z uśmiechem zauważył, że być może nie wygląda jak zwycięzca Mr. Olympia, taki jak inny tegoroczny laureat Dexter Jackson, ale – jak podkreślił – w sporcie, rywalizacji i lekkoatletyce istnieje również komponent mentalny. A jeśli chodzi o grę umysłową, szachy mogą być jednym z największych wyzwań.
„Szachy są pod wieloma względami najczystszym wyrazem koncentracji i hartu ducha niezbędnych do osiągnięcia wielkości w niemal każdej innej dyscyplinie sportu” – dodał.
Od Baku do szczytu świata szachów
Garry Kasparov urodził się w Baku (w ówczesnym Związku Radzieckim, dziś Azerbejdżan) w 1963 roku. W szachach zakochał się już w dzieciństwie, a pasję podsycali jego rodzice, którzy sami grali w szachy. Ojciec nauczył go zasad gry, ale zginął tragicznie w wypadku samochodowym, gdy Garry miał siedem lat. Matka kontynuowała wspieranie jego talentu, zapisując go do szachowego koła w Bakijskim Pałacu Młodych Pionierów.
W wieku 10 lat Kasparov został przyjęty do elitarnej szkoły szachowej prowadzonej przez byłego mistrza świata Michaiła Botwinnika. Botwinnik był pod wrażeniem pamięci i umiejętności obliczania głębokich wariantów młodego Garry’ego i został jego mentorem na drodze do tytułu arcymistrza.
Zaledwie 12 lat później Kasparov osiągnął szczyt swojej dyscypliny – w 1985 roku został 13. mistrzem świata w szachach i najmłodszym w historii w wieku 22 lat, pokonując Anatolija Karpowa.
„Karpow miał wtedy jeszcze 34 lata. Byłem więc całkiem młody. To przekonało mnie, że mogę grać o znacznie większą stawkę” – wspominał Kasparov w swoim przemówieniu.
Dominacja na szachownicy
Kasparov był nie tylko utytułowany, ale wręcz zdominował szachy. Oficjalny tytuł mistrza świata FIDE (Międzynarodowej Federacji Szachowej) dzierżył w latach 1985–1993, a tytuł klasycznego mistrza świata do 2000 roku. Ranking światowy nr 1 utrzymywał od 1984 roku aż do przejścia na emeryturę w 2005 roku.
Jego najwyższy ranking FIDE – 2851 punktów (osiągnięty w 1999 roku) – przez ponad dekadę pozostawał najwyższym w historii szachów, dopóki nie przebił go Magnus Carlsen w 2013 roku.
Kasparov był nie tylko dominującym mistrzem, ale i pionierem poza sportem. Na długo przed dzisiejszymi dyskusjami o wpływie sztucznej inteligencji na społeczeństwo mierzył się z superkomputerami podczas przełomowych partii z superkomputerem IBM Deep Blue. Kasparov wygrał pierwszy sześciopartiowy mecz w 1996 roku wynikiem 4:2. IBM ulepszył maszynę, a Deep Blue wygrał rewanż (3,5:2,5) rok później. Poza rozgłosem mecze te skłoniły Kasparova do zgłębiania informatyki i szukania sposobów na większy wpływ na świecie.
Drugie życie: aktywizm i walka o demokrację
Kasparov przeszedł na emeryturę szachową w 2005 roku na szczycie formy, ale widział dla siebie większą rolę na światowej scenie. Rozpoczął karierę w aktywizmie politycznym i zaczął publicznie krytykować rosyjskiego prezydenta Władimira Putina. Próbował nawet kandydować na prezydenta Rosji w 2008 roku, ale musiał wycofać się z powodu ograniczeń nałożonych przez rząd, które uniemożliwiły mu wynajęcie sali wystarczająco dużej, by zgromadzić wymaganą liczbę zwolenników.
Jako jeden z najwybitniejszych dysydentów w Rosji Kasparov doświadczał intensywnej inwigilacji, fizycznych nękań i wielokrotnych krótkotrwałych zatrzymań przez rosyjską policję podczas demonstracji ulicznych. W obliczu groźby aresztowania w Rosji w 2013 roku przeniósł się i został obywatelem Chorwacji, a jak sam to określił – „obywatelem Europy”.
„Do 2015 roku moje nazwisko zniknęło z rosyjskich rekordów sportowych” – relacjonował.
Nie zrażony kontynuował działania i trafił do Stanów Zjednoczonych, co – jak podkreślał – było czymś więcej niż zmianą kraju zamieszkania.
„Przyjechałem do Ameryki i, jak miliony ludzi po drugiej stronie żelaznej kurtyny, postrzegałem Amerykę jako latarnię nadziei” – mówił.
Kasparov nadal wypowiadał się przeciwko Putinowi, a w 2022 roku rosyjski rząd oficjalnie uznał go za „agenta zagranicznego”. Mimo to jego wysiłki na rzecz zmian trwały. W latach 2011–2024 pełnił funkcję przewodniczącego Human Rights Foundation – międzynarodowej organizacji non-profit zajmującej się obroną praw człowieka w reżimach autorytarnych na całym świecie. W 2017 roku założył Renew Democracy Initiative – amerykańską organizację non-profit mającą na celu wzmacnianie liberalnej demokracji w USA i na świecie. Współpracuje także z rosyjską koalicją opozycji antywojennej na uchodźstwie, zdecydowanie sprzeciwiając się reżimowi Putina i inwazji na Ukrainę.
Oddanie szachom i edukacji młodzieży
Kasparov pozostaje głęboko zaangażowany w świat szachów. W ostatnich latach jego wkład koncentruje się na organizacji turniejów, mentoringu młodzieży, promocji wariantów szachów i eksponowanych meczach pokazowych. Miał kluczowy udział w uruchomieniu Grand Chess Tour (GCT) – cyklu międzynarodowych turniejów z udziałem najwyżej sklasyfikowanych arcymistrzów świata. Pozostaje też wpływowym głosem w sprawie współczesnych meczów o mistrzostwo świata i najważniejszych wydarzeń, dzieląc się strategicznymi spostrzeżeniami na temat aktualnych zawodników.
Choć nie występuje już w turniejach, Kasparov często gra w specjalnych meczach pokazowych, takich jak jego 2025 pojedynek z Viswanathanem Anandem i 2026 mecz z wieloletnim rywalem Veselinem Topalovem.
Poprzez non-profit Kasparov Chess Foundation, którą założył w 2002 roku, skupia się na edukacji szachowej i identyfikowaniu elitarnych młodych talentów. Nadal mentoruje młodych prodigiuszy, prowadzi obozy treningowe oraz inicjuje platformy cyfrowe i kliniki szkoleniowe.
„Dziś niemal każdy amerykański arcymistrz szachowy poniżej 35. roku życia przeszedł przez programy Fundacji” – podkreślił.
W swoim przemówieniu podczas uroczystości Kasparov pogratulował Jacksonowi, Forrestowi Griffinowi, Vitomirowi Maričićowi oraz Harlem Globetrotters jako części tegorocznej klasy ISHOF. Zakończył, wyrażając optymizm, że jego włączenie będzie miało wpływ wykraczający poza tamten dzień w Las Vegas. Zamierza wykorzystać je jako kolejny atut w swojej walce o zmiany.
„Jeszcze raz dziękuję za ten zaszczyt, który – mam nadzieję – zwróci uwagę na naszą wspólną walkę o odnowę i ożywienie amerykańskiej demokracji oraz zapewnienie, że będzie wystarczająco silna, by sprostać wyzwaniom nowej ery” – zakończył.
Pełna ceremonia wprowadzenia do ISHOF 2026 jest dostępna do obejrzenia na YouTube. Więcej informacji o ISHOF można znaleźć na stronie ishof.net.
Opublikuj komentarz